Η Δύση αντεπιτίθεται

Πάσχος Μανδραβέλης / ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Τον Ιούλιο του 1942 η αφρόκρεμα της ιαπωνικής διανόησης συγκεντρώθηκε στο Κιότο για ένα συνέδριο που είχε στόχο την καταδίκη των βλαβερών συνεπειών του δυτικού πολιτισμού και την ανάδειξη του μεγαλείου αυτού που ονομαζόταν «ανατολικό πνεύμα». Οσα ειπώθηκαν εκεί παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον διότι επαναλαμβάνονται κατά καιρούς, ακόμη και σήμερα. Κάποιοι υποστήριξαν ότι ο «εκδυτικισμός της Ιαπωνίας έμοιαζε με επιδημία που είχε προσβάλει την ιαπωνική ψυχή... Η βλαβερή εξειδίκευση της γνώσης είχε θρυμματίσει την ολότητα του ανατολικού πολιτισμού». Ολοι συμφώνησαν ότι η ιαπωνική παράδοση και κουλτούρα «διαθέτει πνευματικότητα και βάθος, ενώ η σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτισμική πραγματικότητα ήταν κίβδηλη... Η Δύση, ιδίως στις ΗΠΑ, είναι παγερά μηχανιστική. Μόνο η ολιστική και παραδοσιακή Ανατολή, ενωμένη από την θεία ιαπωνική αυτοκρατορική τάξη, θα μπορούσε να αποκαταστήσει την πνευματική υγεία μιας οργανικής κοινότητας». Κατά συνέπεια «ο πόλεμος ενάντια στη Δύση ήταν ένα πόλεμος ενάντια στον “φαρμακερό υλιστικό πολιτισμό” που εδραιώνεται στη χρηματοοικονομική καπιταλιστική ισχύ των εβραίων».

Θυμίζουν κάτι όλα αυτά; Η ίδια κριτική δεν γίνεται στις μαντράσες του Πακιστάν και στις εκκλησίες εδώ; Στο ίδιο μεταφυσικό δόγμα δεν στηρίζεται μια σειρά θεωριών για τους χαμένους κοινοτικούς παραδείσους του παρελθόντος; Δεν είναι για πολλούς, ο υλιστικός δυτικός πολιτισμός, αυτός που αλλοτριώνει τον άνθρωπο και τον κάνει δυστυχισμένο; Δεν είναι το ελληνοχριστιανικό πνεύμα, η ρώσικη ψυχή, το θεϊκό ήθος του Ισλάμ που θα μας σώσει από τα δεινά που έφερε ο δυτικός τρόπος ζωής;

Το περίεργο είναι ότι και αυτή η μεταφυσική κριτική του δυτικού πολιτισμού, δυτική είναι. Οπως δείχνουν, οι Ian Buruma και Avishai Margalit στο βιβλίο τους «Δυτικισμός. Η Δύση στα μάτια των άλλων» αυτή η κριτική ξεκινάει από το κίνημα του ρομαντισμού, αυτού που ο μεγάλος φιλόσοφος Isaiah Berlin το ενέτασσε στο κίνημα του αντιδιαφωτισμού. Σύμφωνα με τους δύο καθηγητές «το ρομαντικό σχήμα χρησιμοποιεί τις θρησκευτικές φάσεις: την αθωότητα, την πτώση και τη λύτρωση». Η αθωότητα υπάρχει πάντα στο παρελθόν, τώρα ζούμε την πτώση (με τον «πλήρη κατακερματισμό της ανθρώπινης ύπαρξης», τον «χυδαίο καταναλωτισμό», τον «υλισμό που πνίγει την πνευματικότητα») και η λύτρωση θα έρθει με την καταστροφή του δυτικού πολιτισμού που είναι φορέας όλων αυτών των ασθενειών.

Αυτή είναι η κοινή συνιστώσα κάθε έκφρασης του ρομαντικού ανορθολογισμού. Θρησκευτικού και κοσμικού. «Οπισθεν ολοταχώς» διακήρυττε ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, τη χαμένη ενότητα Θεού κι ανθρώπων επιχείρησαν να αποκαταστήσουν οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, «οδυνηρά όμορφο» ονόμαζε τον κόσμο του 1800 ο οικολόγος Τζέιμς Λάβλοκ –τότε που υπήρχε η ενότητα των ανθρώπων με την Γαία. Το αστείο είναι ότι η θεωρία της Γαίας ως ζωντανού οργανισμού, που ανέπτυξε ο Λάβλοκ, δεν είναι καινούργια. Στο έργο του «Φιλοσοφία της Φύσης» (1797) ο Γερμανός ρομαντικός Φρίντριχ Σέλινγκ περιγράφει το σύμπαν ως ζωντανό οργανισμό που συμπεριφέρεται με συγκεκριμένη στοχοθεσία. Μπορούμε να μαντέψουμε ποιος είναι το ενοχλητικό τσιμπούρι σ’ αυτόν τον ζωντανό οργανισμό που ονομάζεται σύμπαν ή Γαία. Φυσικά ο δυτικός άνθρωπος, ο οποίος θέλει να τιθασεύσει προς όφελός του τη φύση, να την εκτρέψει από τη συγκεκριμένη στόχευση, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή στο άμεσο μέλλον να αντιμετωπίσει τη νέμεση.

Κατά τους Buruma και Margalit το «δυτικιστικό» λεξιλόγιο παραμένει αναλλοίωτο από την εποχή του ρομαντισμού για να προσδιορίσει το καλό και το κακό. Το «οργανικό» είναι η καλή λέξη και το «μηχανικό» είναι η κακή λέξη. «Το οργανικό πνεύμα επιτρέπει στα άτομα να γίνουν ένα με τον εαυτό τους, ένα με τους άλλους (την κοινότητα), ένα με τη φύση ή ένα με τον Θεό» (διαλέγετε και παίρνετε, ανάλογα με τις εκφάνσεις του αντιδιαφωτισμού).

«Υπήρξε η κοινή ρομαντική εκδοχή ότι η υπερβολική δόση ορθολογισμού προκαλούσε την τελική αποσάθρωση αυτού που κάποτε ήταν ο ζωτικός οργανισμός της Δύσης. Ο ρασιοναλισμός θεωρείται δυτική ασθένεια: εξυπνάδα δίχως σοφία» (η σοφία θεωρείται χαρακτηριστικό όλων των προηγούμενων πολιτισμών). Κατά τους ρομαντικούς κάθε εποχής και δόγματος «το δυτικό πνεύμα μπορεί να κατακτήσει την οικονομική επιτυχία και να αναπτύξει οποιαδήποτε προηγμένη τεχνολογία, αλλά δεν είναι ικανό να προσεγγίσει το υψηλότερο νόημα της ζωής, γιατί στερείται πνευματικότητας και διακρίνεται από την αδυναμία του να κατανοήσει τον ανθρώπινο πόνο». Εκτός, δηλαδή, από τον «ανάλγητο νεοφιλελευθερισμό» έχουμε και τον «ανάλγητο διαφωτισμό».

Η αλήθεια είναι ότι η Δύση και ο πολιτισμός της έχει κατηγορηθεί για τα πάντα. Ακόμη και για την καταστροφή του πλανήτη (που θα έρθει). Εχει κατηγορηθεί για τη δουλεία, για την αποικιοκρατία, για τον ολοκληρωτισμό, για την περιβαλλοντική καταστροφή, για τη φτώχεια, αλλά και για τον πλούτο.

Η αλήθεια όμως επίσης είναι ότι η κριτική αυτή γίνεται με δυτικούς όρους. Οι θεωρίες αμφισβήτησης του δυτικού πολιτισμού γεννήθηκαν και φούντωσαν στη Δύση πριν μεταφυτευθούν σε άλλους πολιτισμούς για να πάρουν εκεί τα ιδιαίτερα, αλλά επιφανειακά τους χαρακτηριστικά. Δουλεία, για παράδειγμα, ανέπτυξαν όλες οι προ της βιομηχανικής επανάστασης κοινωνίες του κόσμου. Θεωρία κατά της δουλείας μόνο στη Δύση αναπτύχθηκε. Εκμετάλλευση υπήρχε και υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες. Η πολεμική κατά της εκμετάλλευσης ξεκίνησε και άνθησε στη Δύση.

Το θετικό είναι ότι απέναντι σε όλη αυτήν την κριτική, άρχισε να αναπτύσσεται στη Δύση ένα άλλο πνευματικό ρεύμα που θα μπορούσε να έχει τον τίτλο «ώς εδώ». Δεν αποσιωπά τα προβλήματα, τα λάθη ή τα εγκλήματα της Δύσης, αλλά δεν αποσιωπά επίσης ότι ο δυτικός πολιτισμός υπήρξε ο πιο ευεργετικός πολιτισμός για τον άνθρωπο. Απελευθέρωσε λαούς από χρόνιες τυραννίες, διεύρυνε το προσδόκιμο ζωής, βελτίωσε την υλική ευημερία (ακόμη και στον Τρίτο Κόσμο), έδωσε στο ανθρώπινο ον υπόσταση. Είναι ο πολιτισμός που κρίνει αυστηρά –και κάποιες φορές άδικα– τον εαυτό του. Οχι με μεταφυσικά κριτήρια της θρυλούμενης «ενότητας του ανθρώπου με τη φύση, την κοινότητα, τον Θεό». (Αλήθεια πότε υπήρξε αυτή; Οταν λιθοβολούσαν τις μοιχούς, θανάτωναν τους υβριστές της εξουσίας, ή είχαν τα παιδιά και τις γυναίκες υποζύγια;) Αντιθέτως κρίνει τον εαυτό του με πραγματικούς όρους. Οι ανισότητες εντός των κοινωνιών ή διεθνικά είναι αντικείμενο μεγάλης συζήτησης εντός της Δύσης, αλλά μπορεί να γίνει: δεν συγκρίνει την άμετρο ευτυχία των παρελθόντων ανθρώπων, μετράει και κρίνει υπαρκτές παραμέτρους: σήμερα πεθαίνουν 61 παιδιά του Τρίτου Κόσμου στα χίλια, ενώ στη Δύση το ποσοστό αυτό είναι 5 τοις χιλίοις.

Eίναι δίκαιος, ελεύθερος, καλός ο δυτικός πολιτισμός; Οχι. Aλλά είναι το πιο δίκαιος, το πιο ελεύθερος και το πιο καλός απ’ όσους γνώρισε μέχρι σήμερα ο κόσμος. (Προσοχή! όχι σε σχέση με όσα ονειρευτήκαμε ή θελήσαμε να χτίσουμε, αλλά σε σχέση με όσα ζήσαμε και μπορούμε να συγκρίνουμε.) Εχει δε και τους μηχανισμούς να γίνει ακόμη πιο δίκαιος, ακόμη πιο ελεύθερος, ακόμη πιο καλός. Δεν τα καταφέρνει πάντα, αλλά ο αγώνας συνεχίζεται, και κυρίως: ο αγώνας επιτρέπεται.

Τα «φαιοκόκκινα μέτωπα»

«Ενα από τα πλέον περίεργα φαινόμενα της σύγχρονης περιόδου», γράφει στη «Γοητεία του Ανορθολογισμού», ο Richard Wolin, «είναι αναμφίβολα το γεγονός ότι η κληρονομιά του Διαφωτισμού δέχεται επιθέσεις όχι μόνο από τους συνήθεις υπόπτους της πολιτικής Δεξιάς, αλλά και από εκπροσώπους της ακαδημαϊκής Αριστεράς». Αυτό βέβαια δεν είναι νέο, ούτε περίεργο. «Η επιθυμία για υπέρβαση του δυτικού νεωτερισμού κατά τη δεκαετία του ’30 στην Ιαπωνία», αναφέρουν οι Buruma και Margalit, «υπήρξε έντονη τόσο στους κύκλους των μαρξιστών διανοουμένων, όσο και στους κύκλους των δεξιών σοβινιστών».

Με δεδομένο ότι η Αριστερά αποτελεί μια έκφραση του Διαφωτισμού το παράδοξο αυτό μόνο με ψυχολογικούς όρους μπορεί να ερμηνευτεί. Οποτε η Ιστορία δεν τους κάνει τη χάρη να κινηθεί στην τροχιά που κάποιοι προφητεύουν δεν αμφισβητούν το εποικοδόμημα της σκέψης τους, αλλά τα θεμέλια με αποτέλεσμα να υποκύπτουν στη «γοητεία του ανορθολογισμού».

Ιnfo

- Ian Buruma, Avishai Margalit «Δυτικισμός. Η Δύση στα μάτια των άλλων», εκδ. «Κριτική».

- Πασκάλ Μπρικνέρ «Η τυραννία της μεταμέλειας. Δοκίμιο πάνω στον δυτικό πολιτισμό», εκδ. Αστάρτη.

- Οριάνα Φαλάτσι «Οργή και περηφάνια», εκδ. Γκοβόστη.

- Richard Wolin, «Η γοητεία του ανορθολογισμού. Το ειδύλλιο της διανόησης με τον φασισμό. Από τον Νίτσε στον Μεταμοντερνισμό», εκδ. Πόλις

Η Ευρώπη μετατράπηκε σε αυτοκρατορία" / του Βίκτορα Ορμπάν

O Βίκτωρ Ορμπάν (Victor Orbán, VO) συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις. Στα 50 του, ο Ούγγρος πρωθυπουργός εκνευρίζει, αλλά και συναρπάζει. Είναι ταυτόχρονα φιλελεύθερος, αλλά και αυταρχικός. Υπερασπιστής των κοινωνικών κατακτήσεων, φορολογεί τις ξένες πολυεθνικές επιχειρήσεις, αλλάζει κάθε τόσο το σύνταγμα της χώρας του, αναφέρεται ακατάπαυστα στις χριστιανικές ρίζες της χιλιόχρονης ουγγρικής ιστορίας, αποδίδει την ουγγρική υπηκοότητα στα πάνω από τρία εκατομμύρια Ούγγρους που ζουν στις γειτονικές του χώρες, νομοθετεί καθ' υπερβολή, αντιμάχεται την κομμουνιστική παράδοση και κλιμακώνει την προσωπική του επικυριαρχία στη χώρα του. Κι όλα αυτά με τυμπανοκρουσίες, προκαλώντας ευθέως την ευρωπαϊκή αριστερά. Εξηγείται στο «λ' εξπρές», με κάθε ειλικρίνεια...



Κριστιάν Μακαριάν (Christian Makarian, CM)



«Παλιά η πολιτική ήταν πολύ απλή υπόθεση: απλά αντέγραφες τη δυτική Ευρώπη. Σήμερα όμως, κάτι τέτοιο το μόνο που δείχνει είναι πνευματική οκνηρία, καθώς δεν λύνει κανένα από τα προβλήματά μας»



CM: Ορισμένοι σας αποκαλούν «βικτάτορα» κι άλλοι σας παρομοιάζουν με τον Πούτιν (Putin), τον Τσάβες (Chávez), τον Τσαουσέσκου (Ceaușescu), ακόμα και τον Μουσολίνι (Mussolini). Πώς διαχειρίζεστε τόση αντιπάθεια;




VO: Ελπίζω κάποια μέρα να αποκτήσω καλύτερα παρατσούκλια. Όσο για την αντιπάθεια, την έχω συνηθίσει πια. Θυμάμαι το 1988, όταν δημιούργησα το κίνημά μου, τη «συμμαχία νέων δημοκρατών» (FIDESZ), που αργότερα μετασχηματίστηκε στη σημερινή «FIDESZ-ουγγρική ένωση πολιτών». Ως επικεφαλής ενός κινήματος που ήταν σφόδρα αντικομουνιστικό, σε μια εποχή που η κυβέρνηση ήταν φερέφωνο της Σοβιετικής Ένωσης, χρειάστηκε να αντιμετωπίσω πολύ σφοδρότερες επιθέσεις. Το να είμαι αντιπαθής είναι η μοίρα μου, με την οποία συμβιώνω μια χαρά.




Το 1998, σε ηλικία 35 ετών, έγινα ο νεότερος πρωθυπουργός της Ευρώπης. Τότε χόρτασα κομπλιμέντα, αν και η αλήθεια είναι πως η πολιτική τότε ήταν πολύ απλή υπόθεση: με δεδομένη την καθυστέρηση της Ουγγαρίας σε σχέση με την αναπτυγμένη Ευρώπη, αρκούσε να λες πως θα αντιγράφεις ό,τι κάνει η δυτική Ευρώπη. Μια ιδέα που εξάλλου με ενθουσίαζε. Κι ύστερα έχασα στις εκλογές του 2002. Επέστρεψα στην εξουσία οκτώ χρόνια αργότερα, σε μιαν εντελώς διαφορετική Ευρώπη.




Σήμερα όποιος συστήνει τη μίμηση της δυτικής Ευρώπης δείχνει μάλλον πνευματική οκνηρία, μιας που αυτή η προσέγγιση δεν προσφέρει πια λύσεις στα προβλήματά μας: χρειάζεται να βρούμε νέες προσεγγίσεις και καινοτόμες λύσεις. Αλλά είναι ακριβώς όταν προσπαθώ να ανοίξω καινούργιους δρόμους που συναντάω τη μεγαλύτερη έλλειψη κατανόησης από τους Ευρωπαίους εταίρους μας. Δεν μου πέφτει κουβέντα για τις πολιτικές που εφαρμόζονται στη Γαλλία, τη Γερμανία ή την Ελλάδα. Απλά θέλω να λειτουργήσω διαφορετικά. Αλλά αυτή η διαφοροποίησή μου εκλαμβάνεται ως ἐμπρακτη κριτική κατά όσων πραγματοποιούνται αλλού, πράγμα που προκαλεί τόσες επιθέσεις εναντίον μου...


CM: Εξ ου και οι καυγάδες σας με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ);



VO: Η στάση της ΕΕ θυμίζει μάλλον αυτοκρατορία, παρά συμμαχία μεταξύ κυρίαρχων εθνών. Πράγμα που δεν είναι προς το συμφέρον ούτε της Ουγγαρίας, ούτε του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Η ευρωπαϊκή ελίτ συνεχίζει να επιμένει πως σκοπός μας οφείλει να είναι οι Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Ανήκω στη μειοψηφία των ηγετών που θεωρούν πως η ΕΕ απαρτίζεται από κυρίαρχα κράτη. Η πλειοψηφία τους θεωρεί πως η εθνοκεντρική προσέγγιση έχει όλο και μικρότερη αξία.



CM: Τι είναι αυτό που σας κάνει να παραλληλίζετε με «αυτοκρατορία» μια ΕΕ που εμφανίζεται όλο και πιο αδύναμη;


VO: Αυτοκρατορία σημαίνει πως ανήκετε σε μια μεγαλύτερη οντότητα. Επί τω προκειμένω, κανείς δεν σας υποχρεώνει να ανήκετε στην οντότητα αυτή, την ΕΕ, το κάνετε ελεύθερα· αλλά αν το αποφασίσετε, σε αντάλλαγμα χάνετε ένα σωρό δικαιοδοσίες που ανήκαν άλλοτε στο εθνικό κράτος. Όσο για την «αδυναμία» στην οποία αναφέρεστε, ήταν το χαρακτηριστικό πολλών αυτοκρατοριών του παρελθόντος, που μάλιστα η αταξία (ή η διαιώνισή της) τις έθρεφε. Εμείς οι Ούγγροι το γνωρίζουμε καλά αυτό. Η σημερινή Ευρώπη είναι η αυτοκρατορία των γραφειοκρατών, με πρωτεύουσα τις Βρυξέλλες. Ο λόγος των ηγετών των κρατών ή των επικεφαλής των κυβερνήσεων αγνοείται. Όλο και περισσότερες διαδικασίες θεωρούνται υποχρεωτικές. Αυτά όλα μας οδηγούν απ' ευθείας στην αυτοκρατορική οδό.


«Ο απολογισμός της πρώτης δεκαετίας της συμμετοχής μας στην ΕΕ ως πλήρες μέλος είναι εντυπωσιακά θετικός. Και για μας, και για την Ευρώπη»



CM: Επί παραδείγματι;


VO: Πρόσφατα η ΕΕ έκανε ορισμένες λεγόμενες «συστάσεις» στα κράτη-μέλη, ζητώντας μας να αυξήσουμε ακόμα μια φορά τις τιμές της ενέργειας, για να γίνει πιο «φιλελεύθερη» η σχετική αγορά και πιο «ελεύθερος» ο ανταγωνισμός. Είναι απαράδεκτο! Εμείς αποφασίσαμε να εφαρμόσουμε ένα σύστημα διατίμησης της τιμής της ενέργειας για τους ανακουφίσουμε τους καταναλωτές -και τώρα μας ζητούν να καταργήσουμε αυτό το σύστημα και να αυξήσουμε τις τιμές της ενέργειας! Κατ' αναλογία απαιτούν να αλλάξουμε το φορολογικό μας σύστημα, να αλλάξουμε τον τρόπο λειτουργίας του δικαστικού μας συστήματος, διότι λέει πάσχει από έλλειψη διαφάνειας... Κι ένα σωρό πράγματα αυτού του είδους! Μιλάμε για μια διαδικασία επιβολής που δεν διεξάγεται μετά από ανοικτή συζήτηση μεταξύ εταίρων. Βήμα-βήμα, χωρίς να ρωτούν τη γνώμη μας, τροποποιούν μονομερώς τους όρους του συμβολαίου που μας συνδέει με την ΕΕ. Λέμε σήμερα πως αυτό πρέπει να σταματήσει! Ας επαναπροσδιορίσουμε από κοινού τι μας ενώνει και τι μας χωρίζει.


CM: Μα η Ουγγαρία δεν προσυπέγραψε τις ευρωπαϊκές συνθήκες που προσδιορίζουν σεβασμό στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές;



VO: Δεν θέλω να μιλήσω για το παρελθόν, απλά περιγράφω την κατάσταση ως έχει. Οι συνθήκες δεν αμφισβητούνται, η Ουγγαρία και τις προσυπέγραψε και δεσμεύεται να τις τηρήσει. Αλλά η διαδικασία εφαρμογής τους θα έπρεπε να είναι αντικείμενο διαλόγου, πράγμα που δεν συμβαίνει.


CM: Ποιος είναι ο απολογισμός της σχεδόν δεκαετούς πλέον συμμετοχής σας στην ΕΕ ως πλήρες μέλος;

VO: Είναι εντυπωσιακά θετικός. Για αμφότερα τα μέρη. Για την ΕΕ, η κεντρική Ευρώπη αποτελεί πάντοτε μια μεγάλη ευκαιρία και δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως άχθος. Ιδίως εμείς, οι Ούγγροι, βρισκόμαστε σε στρατηγική θέση από όπου μπορούμε να υπερασπιζόμαστε τα συμφέροντα της Ευρώπης απέναντι σε μια χώρα σαν τη Ρωσία, με την οποία πρέπει να διαμορφώσουμε ένα στρατηγικό συνεταιρισμό.


CM: Δεν έχετε τίποτα εναντίον των Ρώσων λοιπόν;


VO: Οι Ούγγροι εναντιωθήκαμε στον Στάλιν (Сталин), όχι στον Τσαϊκόφσκι (Чайко́вский)



CM: Η Ουγγαρία ανταποκρίθηκε στις προκλήσεις της ενσωμάτωσής της στην ΕE;


VO: Σήμερα μπορεί να περνάμε μια δύσκολη φάση, αλλά αν δείτε πόσο δρόμο έχουμε διανύσει, μπορούμε να μιλάμε για μια μεγάλη επιτυχία. Έγιναν και λάθη, για τα οποία όμως δεν ευθύνονται οι Ευρωπαίοι, αλλά οι ουγγρικές κυβερνήσεις.


«Το 2010, όταν επανήρθα στην κυβέρνηση, η Ουγγαρία ήταν μια χώρα με 10 εκατομμύρια κατοίκους και μόλις 1.8 εκατομμύρια φορολογουμένους. Τι κρατικό προϋπολογισμό να έχεις υπ' αυτές τις συνθήκες;»



CM: Η προσωπική σας δράση πάντως δεν αυτοπροσδιορίζεται ως μια επανόρθωση των σφαλμάτων του παρελθόντος...


VO: Ασφαλώς και όχι. Διορθώνοντας τα λάθη του παρελθόντος προσπαθώ να ανοίξω τους δρόμους του μέλλοντος. Αλλά η Ουγγαρία έκανε πολλά λάθη.


— Το πρώτο ήταν που ακολούθησε τη Γερμανία και τη Γαλλία στο δρόμο της παραβίασης των δημοσιονομικών περιορισμών. Το 2002, ο «χρυσούς κανών» του ελλείμματος κάτω από το 3% παραβιάστηκε από τις μεγάλες χώρες, πράγμα που ενθάρρυνε κι άλλους να κάνουν το ίδιο. Αυτός είναι ο λόγος που όταν ξέσπασε η κρίση, το 2008, η Ουγγαρία παραλίγο να είναι η πρώτη χώρα που θα κατέρρεε, πριν την Ελλάδα.


— Το δεύτερο είναι η παραμέληση της βιομηχανίας μας, διότι δήθεν παρέπεμπε στο κομμουνιστικό μας παρελθόν. Ασχοληθήκαμε με άλλες δραστηριότητες που θεωρούνταν πιο επικερδείς, σαν τις υπηρεσίες, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στην παραγωγική μας ικανότητα.

— Το τρίτο λάθος μας ήταν πως δεν εκτιμήσαμε σωστά την έκταση της διαρθρωτικής μας καθυστέρησης που μας είχε κληροδοτήσει ο κομμουνισμός. Έχουμε π.χ. πληθώρα συνταξιούχων, που μερικοί δεν είναι καλά-καλά σαράντα ετών! Έχουμε επίσης τετραπλάσιο αριθμό ΑμΕΑ από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το πρώτο που έπρεπε να κάνουμε είναι να διορθώσουμε αυτούς τους παραλογισμούς. Κάναμε υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις πως όλα αυτά θα τα αντιμετωπίζαμε με τη σκληρή δουλειά, χάρη στις ατομικές μας ικανότητες. Αποδείχθηκε πως η απαλλαγή μας από τα βαρίδια των κοινωνικών ρυθμίσεων της προηγούμενης περιόδου ήταν πολύ δυσκολότερο έργο από ότι υπολογίζαμε.

CM: Πράγμα που σαν έκανε πολύ επιθετικό στο κοινωνικό επίπεδο...


VO: Το 2010, όταν επανήρθα στην κυβέρνηση, η Ουγγαρία ήταν μια χώρα με 10 εκατομμύρια κατοίκους και μόλις 1.8 εκατομμύρια φορολογουμένους. Τι κρατικό προϋπολογισμό να έχεις υπ' αυτές τις συνθήκες; Σήμερα έχουμε μια φορολογική βάση 4 εκατομμυρίων.

CM: Οι Ευρωπαίοι επικριτές σας σάς καταγγέλλουν για νομοθετική φρενίτιδα, που θεωρούν πως απειλεί ευθέως την ίδια τη δημοκρατία. Σε τέτοιο βαθμό που ορισμένοι εξ αυτών εξετάζουν ακόμα και την ενεργοποίηση του άρθρου 7 της συνθήκης της Λισαβόνας, που προβλέπει την στέρηση ενός κράτους μέλους από τα δικαιώματά που πηγάζουν από τη συμμετοχή του στην Ένωση...


VO: Στην πολιτική οι διατυπώσεις έχουν σημασία και τόση οξύτητα οφείλει να συνοδεύεται από πολύ γερά επιχειρήματα. Αλλά κανείς δεν μπορεί να προβάλει ούτε ένα πραγματικό περιστατικό κατά της δημοκρατίας στην Ουγγαρία. Η αλήθεια είναι πως το κόμμα μου στο ευρωκοινοβούλιο προσχώρησε το «ευρωπαϊκό λαϊκό κόμμα» (ΕΛΚ) κι εγκατέλειψε τη «συμμαχία φιλελευθέρων και δημοκρατών για την Ευρὠπη» (ALDE). Στα μάτια των τελευταίων, αυτό ισοδυναμεί με προδοσία. Αυτοί είναι που με κυνηγάνε περισσότερο. Όσο για τους Ούγγρους σοσιαλιστές, κινητοποιούν τους Ευρωπαίους ομοϊδεάτες τους διότι δεν έχουν άλλο τρόπο να με πλήξουν εκλογικά στην Ουγγαρία. Βρίσκομαι μεταξύ σφύρας και άκμονος.

CM: Οπότε δεν φταίνε τα προσωπικά σας πεπραγμένα που έχετε βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα;


VO: Τα πεπραγμένα μου άλλοι τα θεωρούν ανορθόδοξα και άλλοι καινοτόμα, ανάλογα. Είναι αλήθεια πως μπορεί να ειπωθεί για μένα πως είμαι ένας δεξιός που εφαρμόζει και αριστερά μέτρα. Φορολόγησα τις ξένες τράπεζες και τις διεθνείς επιχειρήσεις από τη μια, υπερασπίζομαι τις χριστιανικές αξίες στους θεσμούς μας από την άλλη. Όσα είναι δημοφιλή στην Ουγγαρία, στις Βρυξέλλες φαίνονται ακατανόητα...

«Δεν μπορούμε πια να ακολουθούμε τις ίδιες πολιτικές που εφαρμόζαμε τα τελευταία είκοσι χρόνια, διότι το μόνο που κάνουν είναι να εξασθενούν τη μεσαία τάξη. Πείτε το "δεξιό" ή "αριστερὁ", όπως σας αρέσει, αλλά οφείλουμε να υπερασπιστούμε τα μεσοστρώματα!»


CM: Ξέρετε, όσα λέτε είναι η επιτομή του λαϊκισμού...


VO: Όποιος πρωθυπουργός εξακολουθεί να είναι δημοφιλής σε καιρούς κρίσης, θα πει πως είναι λαϊκιστής! Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Ο λαϊκισμός τρέφεται από μια συνθηματολογία που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Νομίζω πως κάνω ακριβώς το ανάποδο όταν παράλληλα μειώνω το έλλειμμα, περιορίζω το κράτος και αντιμετωπίζω την ανεργία. Ταυτόχρονα βελτίωσα το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μας, τους ρυθμούς ανάπτυξης, και αύξησα αισθηά το κατά κεφαλήν εισόδημα. Όταν υποστηρίζω πως όλα αυτά πρέπει να γίνονται μονομιάς, με κατηγορούν για λαϊκισμό. Μόνο και μόνο διότι αξιοποιώ μέτρα στα οποία τα υπόλοιπα κράτη-μέλη δεν επιθυμούν να προσφύγουν, όπως ο έλεγχος της τιμής της ενέργειας, η φορολόγηση των τραπεζών και ορισμένων άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων, οι επιλεκτικές ρυθμίσεις στη φορολογία και τα ειδικά τέλη. Όλα αυτά δεν είναι μεν συνήθη, αλλά αρχίζουν να αποδίδουν. Η Ουγγαρία επιτέλους ανακάμπτει.


CM: Εντωμεταξύ κατηγορείστε πως «καπελώνετε» όλες τις εξουσίες, πως έχετε αναθεωρήσει το σύνταγμα τέσσερις φορές σε τρία χρόνια, πως καλλιεργείτε τον εθνικισμό, πως θέλετε να περιορίσετε την ελευθεροτυπία...


VO: Από το 2010 υιοθετήσαμε ένα νέο σύνταγμα, έναν νέο ποινικό κώδικα, έναν νέο αστικό κώδικα και ένα νέο εργατικό δίκαιο. Αυτό μας εξανάγκασε να εκδώσουμε 2,000 νέους νόμους και προεδρικά διατάγματα σε τρία χρόνια. Κατανοώ πως είναι μια κάπως ασυνήθιστη κατάσταση, που προκαλεί ανησυχία στους εταίρους μας. Τα ερωτήματά τους είναι αντιληπτά, αλλά εννοώ να επιτύχω τους στόχους μου.


CM: Ως Ούγγρος, τι σκέφτεστε για τον (ουγγρικής καταγωγής, Σ.τ.Μ) Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy);

VO: Η προσωπική του διαδρομή είναι μια από τις συναρπαστικότερες που είδα τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Σκέφτεται διαφορετικά από τους άλλους και δε διστάζει να το δείξει. Όπως κατανοείτε δεν έχω τίποτα να του πω γι' αυτό. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει την επιστροφή του στη γαλλική πολιτική ζωή. Αλλά η στρατηγική που ακολούθησε τον έβλαψε, και αυτό μου χρησίμευσε ως μάθημα για τη δική μου πολιτική. Δεν πρέπει να αφήνετε τους πολιτικούς σας αντιπάλους την ευκαιρία να μετατρέψουν μια εκλογή σε δημοψήφισμα υπέρ ή κατά ενός προσώπου. Κάθε εκλογή αφορά το μέλλον μιας χώρας, όχι ενός ατόμου.

CM: Τι συμβουλή θα του δίνατε;


VO: Δεν πρόσκειται να ριψοκινδυνεύσω κάτι τέτοιο. Ξέρω μόνο πως στη Γαλλία, όπως και στην Ουγγαρία, δεν μπορούμε πια να ακολουθούμε τις ίδιες πολιτικές που εφαρμόζαμε τα τελευταία είκοσι χρόνια, διότι το μόνο που κάνουν είναι να εξασθενούν τη μεσαία τάξη. Πείτε το «δεξιό» ή «αριστερὁ», όπως σας αρέσει, αλλά οφείλουμε να υπερασπιστούμε τα μεσοστρώματα!


Ο Victor Orbán είναι πρωθυπουργός της Ουγγαρίας

Mετάφραση της συνεντευξης του L' Express από το ppol.gr

Στη σκιά του Ανδρέα Παπανδρέου

Ναπολέων Λιναρδάτος

Όσο και να θέλαμε να το αποκρύψουμε, η Νέα Δημοκρατία του σήμερα ανήκει στον Ανδρέα Παπανδρέου του χθες. Η σημερινή ηγεσία της ΝΔ δεν ευθύνεται γι’ αυτό το χάλι, από την άλλη δεν κάνει και τίποτε για να το αλλάξει.

Μετά από τρία χρόνια βάρβαρων φοροεπιδρομών και περικοπών επί δικαίων και αδίκων, επιτέλους η κυβέρνηση τόλμησε να κάνει και μια μεταρρύθμιση, το κλείσιμο της ΕΡΤ. Το αρχικό σχέδιο ήταν να μείνουν 700 και να απολυθούν με γενναιόδωρες αποζημιώσεις οι υπόλοιποι. Τελικά όλοι θα πάρουν αποζημίωση και το 80% των “απολυμένων” θα επιστρέψουν στην νέα ΕΡΤ. Με τέτοιους μεταρρυθμιστές τι θέλουμε τους λαϊκιστές.

Η αλήθεια είναι ότι οι άλλοι δύο κυβερνητικοί εταίροι τράβηξαν το θέμα στα άκρα. Αλλά η υποχώρηση της ΝΔ ήταν πολύ μεγαλύτερη από όσο θα έπρεπε. Αυτή η μεγάλη ήττα στο θέμα της ΕΡΤ δεν ήταν τυχαία. Όταν το ΠΑΣΟΚ και η ΔΗΜΑΡ έσπρωχναν τον κ. Σαμαρά προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση δεν υπήρχε καμία άλλη δύναμη να τραβά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι βουλευτές και τα στελέχη της ήταν απλά αμέτοχοι.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις, για τους βουλευτές και στελέχη της ΝΔ το όλο θέμα της ΕΡΤ ήταν απλά ένας πονοκέφαλος. Στην καλύτερη περίπτωση μια ίσως υποχρέωση στην τρόικα, ή στην χειρότερη, μια έκφραση ιδιοτροπίας του πρωθυπουργού. Οι πολίτες που παραδοσιακά ψηφίζουν ΝΔ είναι κάπως πιο μπροστά σε αυτά τα θέματα, αλλά ο κομματικός μηχανισμός είναι πλήρως ταγμένος στον πασοκικό κρατισμό του Ανδρέα Παπανδρέου. Γι΄αυτό έχουν και τόσο μεγάλη αγάπη στον Κώστα Καραμανλή, τον αρχηγό της ΝΔ που εξέφρασε με απίστευτη πληρότητα το Παπανδρεϊκό όραμα για την Ελλάδα εκτοξεύοντας στα ύψη τις δαπάνες, τον δανεισμό και τους διορισμούς του κράτους. Παρεμπιπτόντως, την εποχή του κ. Καραμανλή το χαράτσι της ΕΡΤ αυξήθηκε 30%, και οι εργαζόμενοι σε αυτή κόντεψαν τις 6.000.

Το μέσο στέλεχος της ΝΔ είναι εμποτισμένο με τις αρχές του Παπανδρεϊκού λαϊκισμού. Η βασική αρχή του στελέχους είναι η εκμετάλλευση του κρατικού μηχανισμού για προσωπικό όφελος, αυτό που μετράει είναι οι διορισμοί, οι προμήθειες, οι παντός είδους διευθετήσεις και διευκολύνσεις. Κάπου εκεί προσδιορίζονται τα όρια της πολιτικής. Το φιλελεύθερος και συντηρητικός είναι απλά ταμπέλες για να ξεχωρίζουμε από το παραδίπλα μαγαζί. Εξάλλου αρχές και πιστεύω είναι η δουλειά της αριστεράς.

Ο μηχανισμός της ΝΔ μπορεί να θέλει να συνεχίσει τα πράγματα ως έχουν, αλλά οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Όσοι έχουν απομείνει να εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα δεν μπορούν να συντηρούν τα εκατομμύρια των υπαλλήλων του κράτους, τους συνταξιούχους, τους άνεργους και τον υπόλοιπο οικονομικά ανενεργό πληθυσμό της Ελλάδας. Το θέμα είναι απλό, η αριθμητική δεν βγαίνει.

Η Ελλάδα έχει μια και μοναδική έξοδο από την κρίση. Να μειωθούν οι δαπάνες τους κράτους για να μπορέσουν να μειωθούν οι φόροι και οι εισφορές ώστε η να αυξηθεί η ζήτηση για εργασία στον ιδιωτικό τομέα. Να μειωθεί ο κρατικός παρεμβατισμός και η γραφειοκρατία, να ανοίξουν οι αγορές ώστε να μπορούν να γίνουν επενδύσεις στην Ελλάδα από μικρούς, μεσαίους και μεγάλους σε όλους τους τομείς χωρίς να χρειάζεται η ειδική παρέμβαση πρωθυπουργού, ή υπουργού, ή οποιανδήποτε άλλου κρατικού παράγοντα. Όλα αυτά θα έπρεπε να έχουν γίνει χθες.

Τρία χρόνια μετά από την “επίσημη” έναρξη της κρίσης ακόμα προσπαθούμε να δούμε πως θα διατηρήσουμε την Ελλάδα που χρεοκόπησε. Όποιος όμως επαγγέλλεται ότι τα πράγματα μπορεί να μείνουν ως έχουν, λέει ψέματα στους Έλληνες πολίτες - ψέματα που αγγίζουν τα όρια της εθνικής προδοσίας. Αν δεν γίνουν μεγάλες αλλαγές, κι΄αν δεν γίνουν γρήγορα, η ελληνική σοβιετία θα συνεχίσει να είναι μια χώρα παραγωγής φτώχειας και απόγνωσης.

Η πολιτική τάξη είναι τόσο ανίκανη που στο τέλος δεν αποκλείεται να έχουμε τις αρνητικές συνέπειες του μνημονίου αλλά και την τελική καταστροφή μιας άτακτης χρεοκοπίας. Το “καλό” σενάριο, βάση των σημερινών δεδομένων, είναι ο αργός και οδυνηρός θάνατος μιας Ελλάδας της επαιτείας. Στην σκιά του Ανδρέα Παπανδρέου δεν υπάρχει ελπίδα ούτε για την Νέα Δημοκρατία, ούτε και για την Ελλάδα.